Wij betuigen onze solidariteit met Saâdia Mosbah, voorzitter van de vereniging Mnemty, en met haar collega’s die worden vervolgd. Wij veroordelen de toenemende criminalisering van mensenrechtenverdedigers, maatschappelijke organisaties en humanitaire actoren in Tunesië.
Saâdia Mosbah, een vooraanstaande figuur in de strijd tegen racisme en discriminatie in Tunesië en voorzitter van Mnemty, wordt sinds mei 2024 vastgehouden. Haar arrestatie maakt deel uit van een doelbewuste campagne van de Tunesische autoriteiten om verenigingen, mensenrechtenverdedigers en humanitaire organisaties die kwetsbare bevolkingsgroepen ondersteunen, te criminaliseren. Deze ontwikkeling gaat gepaard met een politieke retoriek die openlijk vijandig staat tegenover onafhankelijke maatschappelijke organisaties en tegenover iedereen die zich inzet voor de bescherming van de menselijke waardigheid.
Als enige lid van de groep die nog steeds vastzit, wordt Saâdia inmiddels meer dan twee jaar van haar vrijheid beroofd. Daarvan bracht zij ongeveer tweeëntwintig maanden in voorlopige hechtenis door, van mei 2024 tot maart 2026, ruim boven de wettelijke maximumduur van veertien maanden die het Tunesische recht voorschrijft. Een dergelijke duur vormt een flagrante schending van het recht om binnen een redelijke termijn berecht te worden, zoals gewaarborgd in artikel 9(3) van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR).
Op 19 maart 2026 werd Saâdia in eerste aanleg veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf, ontzetting uit haar burgerrechten voor een periode van vijf jaar, een boete van 120.000 Tunesische dinar (ongeveer €35.000) en de inbeslagname van haar bezittingen, waaronder haar telefoon, computer en pensioen, dat sinds mei 2024 bevroren is ondanks de wettelijke bescherming ervan. Zij wacht momenteel op de uitspraak in beroep. Vijf andere leden en medewerkers van Mnemty werden eveneens veroordeeld tot gevangenisstraffen van één tot drie jaar. Vier van hen, die zich momenteel nog in Tunesië bevinden, lopen het risico op onmiddellijke arrestatie indien hun veroordeling in beroep wordt bevestigd.
Ter ondersteuning van Saâdia Mosbah en Mnemty heeft de ngo Protect Humanitarians een internationale petitie gelanceerd waarin wordt opgeroepen tot haar onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating. De petitie veroordeelt tevens de groeiende criminalisering van mensenrechtenverdedigers en humanitaire organisaties. Mnemty, een organisatie die zich inzet voor mensenrechten en de bestrijding van discriminatie, wordt onder meer vervolgd op basis van de antiterrorismewet nr. 2015-26 en de wetgeving inzake de bestrijding van witwassen, hoewel deze wetgeving in deze zaak geen toepasselijke grondslag heeft. Het misbruiken van deze wetten om reguliere verenigingsactiviteiten te criminaliseren vormt op zich een ernstige schending van de rechtsstaat. In hun gezamenlijke mededeling van 14 augustus 2025 aan de Tunesische regering uitten de speciale rapporteurs van de Verenigde Naties hun diepe bezorgdheid over de vervolging van Saâdia Mosbah en andere verdedigers van migrantenrechten en antiracistische activisten. Deze vervolgingen vinden plaats in een bredere context van toenemende repressie van het maatschappelijk middenveld in Tunesië.
Het inzetten van antiterrorismewetgeving tegen maatschappelijke organisaties is in strijd met internationale mensenrechtennormen en ondermijnt bovendien de principes die humanitaire actie en steun aan kwetsbare personen beschermen. In zijn rapport aan de Mensenrechtenraad van maart 2024 herinnerde de Speciaal Rapporteur van de Verenigde Naties inzake de bevordering en bescherming van mensenrechten bij terrorismebestrijding eraan dat het misbruik van antiterrorismewetten tegen mensenrechtenverdedigers en verenigingen een schending vormt van de vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering. Hij benadrukte eveneens dat maatregelen tegen witwassen legitieme non-profitactiviteiten en humanitaire hulp niet mogen belemmeren.
De ondertekenende organisaties veroordelen daarnaast de veiligheidsgerichte aanpak die het migratiebeleid in Tunesië en de regio domineert. Deze aanpak criminaliseert antiracistische activisten en iedereen die solidariteit toont met slachtoffers van racisme, waaronder migranten en zwarte Tunesiërs. De criminalisering van de activiteiten van Mnemty is des te zorgwekkender omdat de vereniging onder meer handelt binnen het kader van wet nr. 2018-50 betreffende de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. In plaats van deze wet toe te passen, ontkennen de autoriteiten het bestaan van racisme en vervolgen zij degenen die het bestrijden, in directe strijd met de beginselen van solidariteit en mensenrechtenbescherming. Het gelijkstellen van hulp aan kwetsbare personen met criminele activiteiten ondermijnt ernstig het vermogen van maatschappelijke organisaties om hun legitieme missie uit te voeren en creëert een klimaat van intimidatie dat onverenigbaar is met de internationale verplichtingen van Tunesië.
Naast deze zaak vormt het heersende racistische discours, gevoed door politieke standpunten die migranten als een bedreiging voorstellen, de context waarin Mnemty opereert en waarin haar leden vandaag worden vervolgd en veroordeeld. Wij waarschuwen voor het gevaar dat de normalisering van dergelijke discoursen en praktijken vormt voor de bescherming van fundamentele rechten in het algemeen.
Wij roepen op tot:
- De onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van Saâdia Mosbah;
- Het laten vallen van alle aanklachten tegen de leden van Mnemty;
- Het stopzetten van het misbruik van antiterrorismewetgeving tegen maatschappelijke organisaties, mensenrechtenverdedigers en humanitaire actoren die legitieme hulp bieden aan kwetsbare bevolkingsgroepen;
- Het beëindigen van haatdragende discoursen en beleidsmaatregelen gericht tegen migranten die slachtoffer zijn van racisme, evenals tegen degenen die hun rechten verdedigen;
- Naleving van het internationaal mensenrechtenrecht en van de internationale verplichtingen van Tunesië, met name op het vlak van bescherming van mensen in beweging, non-discriminatie, menselijke waardigheid, toegang tot bescherming en waarborgen tegen willekeurige detentie, collectieve uitzettingen en andere mensenrechtenschendingen.
Ondertekenaars
- Amnesty International
- Avocats Sans Frontières
- EuroMed Rights
- Legal Action Worldwide
- Minority Rights Group
- Wereldorganisatie tegen Foltering (OMCT)
- Protect Humanitarians
