- Start: 1 Januari 2026
- Duur: 2 jaren
- Partners: Fondation Panzi et Promotion des Droits de l’Homme et de la Justice (PRODHOJ)
- Financiering: Europese Unie
Handelen in detentie betekent mensenlevens redden
De verschillende tekortkomingen binnen de Congolese strafrechtketen, in combinatie met het systematisch gebruik van voorlopige hechtenis, hebben geleid tot extreme gevangenisoverbevolking. Dit fenomeen heeft als direct gevolg dat gedetineerden worden vastgehouden in onmenselijke en vernederende omstandigheden, wat leidt tot talrijke en zeer ernstige schendingen van de mensenrechten.
De gebeurtenissen van september 2024 in de centrale gevangenis van Makala vormen hiervan een schrijnend voorbeeld, waarbij een extreem niveau van geweld werd bereikt.
Meer dan een jaar na deze gebeurtenissen, en ondanks alle oproepen tot actie en gelanceerde initiatieven, stelt ASF vast dat de meeste vrouwelijke overlevenden van de gebeurtenissen in Makala nog steeds geen adequate zorg ontvangen.
Het is daarom dringend noodzakelijk om een passende en prioritaire medische, psychologische en gerechtelijke respons te bieden aan vrouwen die tijdens deze gebeurtenissen seksueel geweld hebben ondergaan en die nog steeds gedetineerd zijn in de centrale gevangenis van Makala enerzijds, en om anderzijds ook diegenen te bereiken die van vrijlatingsmaatregelen hebben kunnen profiteren.
Tegelijkertijd moeten meer structurele maatregelen worden ingevoerd om de gevangenisoverbevolking op duurzame wijze terug te dringen en de levensomstandigheden van gedetineerden te verbeteren, overeenkomstig de aanbevelingen van de ASF Policy Brief van oktober 2024, bijgewerkt in oktober 2025.
In het kader van dit project krijgt ASF de kans om deze overlevenden te ondersteunen en zo bij te dragen aan hun re-integratie in hun respectieve gemeenschappen.
Dit project is opgebouwd op basis van de ervaring en expertise die ASF gedurende meer dan twee decennia in de DRC heeft opgebouwd in het algemeen, en meer specifiek op basis van de uitvoering van gelijkaardige projecten in de afgelopen twee jaar (2024–2025). Met dit project willen ASF en haar partners relevante en duurzame antwoorden bieden via de ontwikkeling van de volgende twee prioritaire pijlers:
1. Verbetering van de toegang van overlevenden van seksueel geweld tot holistische en aangepaste diensten
ASF en haar partner PRODHOJ stellen zich tot doel vrouwen en meisjes in detentie te begeleiden, in het bijzonder overlevenden van seksueel geweld dat werd gepleegd in de centrale gevangenis van Makala, zodat zij gratis en kwalitatieve juridische en gerechtelijke bijstand ontvangen met het oog op hun invrijheidstelling.
Om dit te realiseren, voorziet het project in de uitvoering van de volgende kernactiviteiten:
- Gerichte monitoring van vrouwen en meisjes die overlevenden zijn van seksueel geweld en zich in detentie bevinden in de centrale gevangenis van Makala (intra-muros monitoring);
- Gerichte monitoring van vrouwen en meisjes die overlevenden zijn van seksueel geweld en reeds zijn vrijgelaten uit de centrale gevangenis van Makala (extra-muros monitoring);
- Gerechtelijke bijstand aan vrouwen en meisjes die overlevenden zijn van seksueel geweld en nog steeds in detentie verblijven in de centrale gevangenis van Makala; en
- Pleitbezorgingsacties gericht op politieke, gerechtelijke en penitentiaire autoriteiten met het oog op het oplossen van hun gerechtelijke en detentiesituatie en het bekomen van de vrijlating van vrouwen en meisjes die overlevenden zijn van seksueel geweld in de centrale gevangenis van Makala.
Daarnaast stellen ASF en de Panzi Foundation zich tot doel vrouwen en meisjes die seksueel geweld hebben overleefd tijdens hun detentie in de centrale gevangenis van Makala te begeleiden, zodat zij kunnen genieten van kwalitatieve medische, psychologische en psychosociale zorg die hen in staat stelt veilig terug te keren naar hun gemeenschap.
Daartoe zullen de uitgevoerde acties zich richten op:
- De inzet van een mobiele kliniek in het vrouwenpaviljoen van de centrale gevangenis van Makala om medische en psychologische behoeften te evalueren en dringende zorg te verlenen aan de ernstigste gevallen in detentie;
- Medische en psychologische zorg voor vrouwen en meisjes die seksueel geweld hebben overleefd na hun detentie, binnen de One Stop Clinic van de Panzi Foundation. Via deze dienstverlening hebben vrouwen en meisjes toegang tot verschillende opties: (i) tijdelijke opvang en beveiligde veilige ruimtes, (ii) dringende medische en psychologische zorg, (iii) ambulante medische en psychologische zorg, en (iv) chirurgische zorg;
- De sociaal-economische re-integratie van overlevenden; en
- Ondersteuning bij familiale re-integratie en repatriëring, of indien nodig herhuisvesting, van overlevenden.
2. Versterking van de uitvoering van justitie- en herstelmechanismen ten gunste van slachtoffers van seksueel geweld
Naast het bovenstaande wil ASF de acties ondersteunen die worden ondernomen door het maatschappelijk middenveld, collectieven van advocaten en experts, met het oog op het versterken van de eerbiediging van de rechtsstaat binnen het strafrechtsysteem en de verwezenlijking van de rechten van overlevenden van seksueel geweld.
In dit kader worden de volgende acties voorzien:
- Het opstarten en opvolgen van strategische rechtszaken, evenals gerechtelijke begeleiding van overlevenden voor nationale rechtbanken en instellingen, met het oog op het vaststellen van de verantwoordelijkheden van daders en de burgerlijke en administratieve aansprakelijkheid van de Staat;
- Begeleiding van overlevenden bij het formuleren van hun vorderingen tot herstel voor het ondergane geweld;
- Pleitbezorging en juridische begeleiding gericht op de effectieve uitvoering van herstelmaatregelen en toegang tot justitie voor overlevenden; en
- De oprichting van een fonds om dringende bijstand te verzekeren.
Door hun gezamenlijke optreden in het kader van dit project willen ASF en haar partners bijdragen aan de vermindering van gendergerelateerd geweld (GBV) in de DRC, en meer in het bijzonder in Kinshasa, door te zorgen voor een holistische opvang van overlevenden en door de uitvoering van justitie- en herstelmechanismen ten gunste van slachtoffers te waarborgen.
Dit project wordt uitgevoerd in Kinshasa met de steun van de Europese Unie en richt zich specifiek op het vrouwenpaviljoen van de centrale gevangenis van Makala. Het project heeft een looptijd van twee jaar en gaat van start op 1 januari 2026.