Dit artikel maakt deel uit van het jaarverslag 2025 van ASF
Toegang tot effectieve rechtsmiddelen bij mensenrechtenschendingen die verband houden met bedrijfsactiviteiten is essentieel om ervoor te zorgen dat economische ontwikkeling de rechten en waardigheid van getroffen gemeenschappen respecteert. In Oeganda en Tanzania wordt de toegang tot justitie echter nog steeds belemmerd door structurele en procedurele obstakels, waaronder langdurige gerechtelijke procedures, beperkte kennis van rechten en rechtsmiddelen, zwakke handhavingsmechanismen en ongelijke machtsverhoudingen tussen bedrijven en lokale gemeenschappen.
Deze uitdagingen zijn steeds zichtbaarder geworden in de context van grootschalige ontwikkelings- en winningsprojecten, waaronder omvangrijke landbouwinvesteringen en infrastructuurprojecten zoals de East African Crude Oil Pipeline (EACOP). Hoewel klachten- en herstelmechanismen (Grievance Redress Mechanisms – GRM’s) vaak worden voorgesteld als instrumenten om schade te herstellen en conflicten te voorkomen, blijven veel van deze mechanismen moeilijk toegankelijk, ineffectief of genieten ze weinig vertrouwen bij de gemeenschappen waarvoor ze bedoeld zijn.
Via de programma’s Empowering Civil Society for Inclusive Development en Empowered Tanzanian Civil Society for Fostered Justice & Human Rights in Natural Resource Governance zette Avocats Sans Frontières (ASF) zijn werkzaamheden voort om in beide landen sterkere en beter met de mensenrechten verenigbare herstelmechanismen te bevorderen.
ASF werkte samen met maatschappelijke organisaties, gemeenschappen en actoren binnen de justitiesector om de juridische empowerment te versterken, de toegang tot juridische bijstand te verbeteren en te pleiten voor meer verantwoordelijke en transparante bestuurskaders.
De interventies van ASF waren in het bijzonder gericht op het ondersteunen van getroffen gemeenschappen, zodat zij hun weg kunnen vinden in klachtenmechanismen en hun rechten daadwerkelijk kunnen doen gelden. Dit werk werd aangevuld met belangenbehartiging op nationaal en regionaal niveau, onder meer door de deelname van ASF aan het 4e African Business and Human Rights Forum, dat in oktober 2025 plaatsvond in Lusaka, Zambia.
Samen met partners, waaronder het Global Compact Network Kenya (GCNK), het Network of African National Human Rights Institutions (NANHRI) en het Danish Institute for Human Rights (DIHR), faciliteerde ASF gesprekken tussen bedrijven, overheidsinstanties en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld over de vraag hoe klachtenmechanismen effectiever herstel kunnen bieden aan getroffen bevolkingsgroepen.
Uit deze gesprekken bleek dat er een hardnekkige kloof bestaat tussen formele klachtenprocedures en de praktische uitvoering ervan. Hoewel veel bedrijven klachtenprocedures hebben ingevoerd, voldoen slechts weinig mechanismen volledig aan de effectiviteitscriteria van de Guiding Principles on Business and Human Rights van de Verenigde Naties, waaronder toegankelijkheid, transparantie, voorspelbaarheid, billijkheid en verenigbaarheid met de mensenrechten.
Onze aanbevelingen
- Klachtenmechanismen ontwikkelen in samenwerking met getroffen gemeenschappen, zodat deze toegankelijk, inclusief en aangepast aan de lokale context zijn;
- Klachtenmechanismen integreren in nationale beleids- en bestuurskaders om toezicht en verantwoordingsplicht te versterken;
- Meer technische ondersteuning en mogelijkheden voor onderlinge kennisuitwisseling bieden aan bedrijven en instellingen die klachtenmechanismen willen invoeren die verenigbaar zijn met de mensenrechten.
Via dit regionale werk blijft ASF zich inzetten voor meer verantwoordingsplicht en voor het versterken van de capaciteit van gemeenschappen om toegang te krijgen tot effectieve rechtsmiddelen wanneer hun rechten door bedrijfsactiviteiten worden geschonden.ities’ ability to access effective remedies when their rights are affected by business activities.
