ExPEERience Talk #14 – Hoe kunnen we het recht op land en natuurlijke hulpbronnen van inheemse volkeren beschermen? Analyse van de koolstofindustrie in Kenia

  • Wanneer? 18 april 2024 – 7u (New York) / 12u (Tunis, Kinshasa) / 13u (Brussel) / 14u (Nairobi, Kampala)
  • Taal : Engels
  • Gratis online webinar – Aanmelding verplicht

Deze Justice ExPEERience Talk behandelt het respect voor de rechten van inheemse gemeenschappen op (fysieke en economische) toegang tot land en andere natuurlijke hulpbronnen. De conferentie focust met name op de gevolgen voor de lokale bevolking van de ontwikkeling van de koolstofindustrie in Kenia. De uitzetting van de Ogiek uit het Mau-Woud in november 2023 heeft dit onderwerp opnieuw op de voorgrond geplaatst.

  • Xanne Bekaert, onderzoeks- en onderwijsassistent aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Ze heeft een master Internationaal en Europees recht van de VUB en deed onderzoek aan het Centre for Human Rights in Pretoria en aan de Moi Universiteit in Kenia.
  • Daniel Kobei, oprichter en directeur van het Ogiek Peoples’ Development Program,

De sessie wordt gemodereerd door Jim India van het regionaal kantoor voor Oost-Afrika van AdZG.

Indigenous communities in Africa, notably the Ogoni (Nigeria), Endorois (Kenya), and Ogiek (Kenya), have long faced challenges regarding their rights to land and natural resources. The eviction of the Ogiek people from the Mau Forest serves as a significant example of the ongoing struggles indigenous communities face, especially concerning natural conservation projects and the emergence of carbon markets. The intentions of Kenyan authorities to negotiate carbon deals in protected areas further highlight the connection between indigenous rights and carbon markets.

In 2017 behaalden de Ogiek een historische overwinning op de Keniaanse regering, die probeerde hen met geweld te verdrijven uit het Mau-Woud waar ze van oudsher woonden. Het Afrikaans Hof voor de Rechten van Mensen en Volkeren oordeelde dat zij het recht hadden om op het land te leven en dat de regering hun rechten had geschonden door hen uit te zetten. In 2022 veroordeelde het Hof de Keniaanse regering tot het betalen van herstelbetalingen aan de gemeenschap voor het leed dat was veroorzaakt door de gedwongen uitzettingen. Het droeg de regering ook op om de Ogiek te raadplegen over elk project dat betrekking had op hun land.

Maar ondanks deze overwinningen in de rechtszaal lanceerde de Keniaanse regering in november 2023 een nieuwe uitzettingscampagne, waardoor honderden mensen dakloos werden zonder dat hun alternatieve huisvesting werd aangeboden.

  • Informatie verstrekken over de Keniaanse context, in het bijzonder over de bescherming van de rechten van inheemse gemeenschappen en milieurechtvaardigheid, door recente gebeurtenissen zoals de uitzetting van de Ogiek uit het Mau-Woud te analyseren.
  • De gevolgen onderzoeken van de koolstofindustrie in Kenya, maar mogelijk ook elders in Oost-Afrika, en de onderlinge verwevenheid van staats- en bedrijfsverantwoordelijkheden belichten.
  • Mogelijkheden identificeren voor de bescherming en bevordering van de rechten van inheemse volkeren in de context van initiatieven door de koolstofindustrie in de regio.

Deze conferentie wil licht werpen op de complexe relatie tussen de ontwikkeling van de koolstofindustrie en de rechten de van inheemse volkeren in Kenia, en daaruit lessen trekken voor andere landen zowel in de regio als daarbuiten. Door de perspectieven van academische onderzoekers en die van vertegenwoordigers van inheemse gemeenschappen te combineren wil het evenement bijdragen tot het actuele debat over milieurechtvaardigheid en mensenrechten in het kader van de inspanningen om de klimaatverandering tegen te gaan, wat ook steeds meer centraal staat in AdZG’s werk rond het bedrijfsleven en mensenrechten.

Ter verdediging van de verdedigers: advocaten en het repressieapparaat

Gerechtelijke vervolging, intimidatie, vrijheidsberoving en soms zelfs directe schending van de fysieke integriteit. Overal ter wereld worden advocaten die zich inzetten voor de mensenrechten, de civil society of kwetsbare bevolkingsgroepen geconfronteerd met bedreigingen en agressie, enkel en alleen omdat ze hun beroep uitoefenen.

Tot die trieste vaststelling komen wij en onze partners overal waar we actief zijn. Onze teams melden herhaaldelijk en in toenemende mate aanvallen op advocaten en, meer in het algemeen, verdedigers van de mensenrechten, in een wereldwijde context waarin de rechtsstaat wordt uitgehold, de burgerlijke vrijheden worden ingeperkt en de uitvoerende macht de wetgevende en gerechtelijke macht overvleugelt.

De gevaren voor advocaten bij aftakeling van de rechtsstaat

In de contexten waarin AdZG werkt, krijgen advocaten te maken met meerdere bedreigingen:

  • Enerzijds pesterijen, dreigementen en intimidatie of, in zeldzamere gevallen, directe schending van de fysieke integriteit door vertegenwoordigers van de autoriteiten of actoren die beweren deel uit te maken van de civiele maatschappij maar vaak zeer dicht bij de macht staan.
  • Anderzijds worden advocaten het slachtoffer van gerechtelijke vervolging en vrijheidsberoving:
    • Bij hun professionele activiteiten. Er wordt een beroep gedaan op vrijheidsbeperkende wetgeving of de immuniteit die advocaten horen te genieten wordt opgeheven. Smaad, laster of vergoelijking van terrorisme zijn de argumenten die het vaakst worden ingeroepen om vervolging te verantwoorden.
    • In hun privéleven. Advocaten worden vervolgd voor feiten die niets te maken hebben met hun beroep.

Deze repressieve tactieken worden ingezet door de gezagdragers als zij het gevoel hebben dat hun belangen in het gedrang zijn.

Advocaten zijn het vaakst het doelwit van deze aanvallen als ze:

  • De verdediging voeren van leden van de civil society, politieke opposanten en personen in kwetsbare situaties – allen mensen die zelf ook al het vaakst slachtoffer zijn van repressie door de staat.
  • Repressieve en willekeurige praktijken van staatsfunctionarissen aanklagen.
  • Hervormingen die de rechtsstaat bedreigen aan de kaak stellen.

Het doel van de autoriteiten is om de verdediging te beletten haar rol te spelen in de ondersteuning van de civil society tegenover de uitvoerende macht, en om degenen die het wagen hun praktijken in vraag te stellen te ontmoedigen en te isoleren.

De talrijke voorbeelden die deze tendens zeer concreet illustreren stemmen AdZG bijzonder somber.

In Tunesië werd meester Ayachi Hammani vervolgd voor zijn kritiek op de minister van Justitie na het willekeurige ontslag van meer dan vijftig rechters.

Eveneens in Tunesië werden meester Hayet Jazzar en meester Ayoub Ghedamsi vervolgd nadat ze hadden gepleit namens een slachtoffer van foltering door politieagenten.

Meester Manguareka werd in 2022 geïntimideerd nadat hij de belangen van een tegenstander van het regime had verdedigd in een rechtzaak in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Daar worden alle advocaten en hun balies als vijanden van de vrede bestempeld door groeperingen die dicht bij de macht aanleunen.

In Oeganda werd Nicholas Opiyo, advocaat gespecialiseerd in mensenrechten, samen met andere advocaten aangehouden en meerdere weken vastgehouden. Aanvankelijk werd hij zonder aanklacht gearresteerd, later werd hij vervolgd voor witwaspraktijken.

In Burundi werden vijf leden van partnerorganisaties aangehouden en gedurende vier maanden opgesloten, voornamelijk omdat ze samenwerkten met Advocaten Zonder Grenzen.

En zo zouden we helaas nog veel meer voorbeelden kunnen aanhalen.

Het is belangrijk om erop te wijzen dat al deze gevallen van elkaar verschillen en plaatsvinden in een specifieke context.

Maar in al deze landen gaat de toename van repressie tegen advocaten en mensenrechtenactivisten in het algemeen hand in hand met inperking van de burgerlijke vrijheden, die we overal waar we werken moeten constateren.

Wat ons hierbij belangrijk lijkt om te vermelden:

  • De toenemende vervolging van advocaten gaat samen met toegenomen repressie tegenover andere klokkenluiders en mensenrechtenverdedigers, of ze nu als professional dan wel als burger handelen.
  • Deze inperking van de burgerlijke vrijheden is het logische gevolg van de opmars van het populisme en het ter discussie stellen van de principes van de rechtsstaat die daarmee gepaard gaat.

Over het algemeen maakt deze inperking van de burgerlijke vrijheden de wildgroei van de uitvoerende macht tot regel, en dat ten nadele van de wetgevende en rechterlijke macht. Die verschuiving in de richting van meer autoritaire regimes wordt vaak versneld door de noodtoestand uit te roepen, een staat van beleg af te kondigen of een andere uitzonderingstoestand in te stellen, technieken die vaak worden gebruikt door het zittende regime om zogenaamd tijdelijke vrijheidsbeperkende maatregelen in te stellen op de lange termijn. Dit kan ook op abruptere wijze gebeuren bij een staatsgreep zoals recent het geval was in Tunesië of de Sahel.

In de landen waar AdZG actief is, implementeert de organisatie programma’s ter verdediging van de mensenrechten in samenwerking met de civiele samenleving en de balies.

AdZG en de lokale partners passen met name de volgende strategieën toe om advocaten en mensenrechtenactivisten bij te staan:

  • De oprichting van collectieven van advocaten en mensenrechtenactivisten zodat ze gezamenlijk hun rechten kunnen laten gelden en snel kunnen reageren bij bedreigingen.
  • De verdediging van advocaten als ze worden vervolgd of van hun vrijheid beroofd. Bij vervolging of vrijheidsberoving ondersteunt AdZG de verdediging van advocaten, met name door international actoren te mobiliseren en aan te sporen tot actie.
  • Het opvolgen van mensenrechtenschendingen en bedreigingen aan het adres van de burgerlijke samenleving en mensenrechtenverdedigers, onder andere advocaten. Op basis van deze monitoring ontwikkelt AdZG strategieën om te pleiten voor burgerlijke vrijheden en de verdediging van verdedigers van de mensenrechten; activisten en advocaten.

(Engels) Toegang tot rechtsmiddelen voor mensenrechtenschendingen in Oost-Afrika:Lessen uit het perspectief van maatschappelijke organisaties tijdens de Oost-Afrikaanse conferentie over bedrijfsleven en mensenrechten

(Frans) Toegang tot rechtsmiddelen voor mensenrechtenschendingen in Oost-Afrika:Lessen uit het perspectief van maatschappelijke organisaties tijdens de Oost-Afrikaanse conferentie over bedrijfsleven en mensenrechten

Justice ExPEERience, het mensenrechten netwerk gelanceerd door AdZG, viert haar tweede verjaardag

Twee jaar geleden lanceerde Advocaten Zonder Grenzen het netwerk Justice ExPEERience om mensenrechten beter te promoten. Tegelijkertijd werd er een onlineplatform opgestart met dezelfde naam ter ondersteuning van het netwerk. Deze verjaardag is voor ons de gelegenheid om terug te blikken op het ontstaan en het mandaat van het netwerk Justice ExPEERience en het bijhorende platform. We hebben zonet een verslag gepubliceerd over de eerste twee jaar van het netwerk, waarin de ontwikkelingen sinds de oprichting, de belangrijkste projecten en de vooruitzichten worden beschreven.

Sinds de start in 2021 is het netwerk aanzienlijk gegroeid. Momenteel telt het meer dan 600 leden die werkzaam zijn in 52 landen op 5 continenten. Het netwerk wil de banden aanhalen tussen de verschillende actoren die wereldwijd actief zijn rond het promoten van toegang tot justitie en mensenrechten. Op die manier kunnen ze gemakkelijker hun kennis met elkaar delen, hun capaciteit opbouwen en samenwerken rond gezamenlijke projecten om meer impact te hebben.

Het onlineplatform Justice ExPEERience is ook aanzienlijk verbeterd. In 2022 werd dit platform gekoppeld aan een mobiele applicatie die op elke smartphone kan worden gedownload. De interface van het platform was reeds beschikbaar in het Engels en het Frans en werd nu ook vertaald naar het Arabisch. Verder wordt er ook gewerkt aan een betere vlotheid, snelheid en gebruikerservaring van het Justice ExPEERience-platform.

De afgelopen twee jaar ontstonden er ook verschillende gemeenschappen, coalities en werkgroepen op Justice ExPEErience. Hierin werd er informatie gedeeld en samengewerkt in openbare groepen, maar kon men ook in afgesloten groepen samenwerken rond campagnes, mensenrechtenschendingsprojecten of strategische geschillen.

(Engels) Verslag Justice ExPEERience 2021-2023

(Frans) Verslag Justice ExPEERience 2021-2023

Het regionale kantoor van AdZG in Oost-Afrika

Dit artikel komt uit het jaarverslag 2022 van AdZG.

De laatste jaren koos ASF geleidelijk aan voor een meer doorgedreven regionale aanpak voor haar activiteiten in Oost-Afrika. In 2021 werd een regionaal kantoor opgericht dat momenteel drie medewerkers telt, naast de regionale directeur en de respectievelijke landendirecteur voor Oeganda en de programmacoördinatoren voor Kenia en Tanzania.

De verschillende landen in Oost-Afrika delen historische, economische, politieke, sociale en culturele banden en werken steeds nauwer met elkaar samen. Hierdoor kunnen thema’s die ASF aanbelangen, zoals het beheer van natuurlijke rijkdommen, detentie of veiligheid en vrijheid, over verschillende landen heen van toepassing zijn. De lessen die worden getrokken uit de uitvoering van programma’s in het ene land kunnen dus van groot belang zijn voor de uitwerking van onze acties in andere contexten.

Sinds de oprichting was een belangrijke rol van het regionale kantoor het strategisch verzamelen en herverdelen van kennis over alle programma’s heen. Hierdoor konden synergieën worden ontwikkeld, terwijl er ook ruimte bleef voor de contextualisering van elke interventie.

Daarnaast heeft de opzet van nieuwe rollen gewijd aan specifieke technische functies binnen het regionale team aan ASF de mogelijkheid geboden om de methodologische ondersteuning van de verschillende landenteams te verbeteren op het vlak van onderzoek, monitoring en evaluatie, strategische procesvoering en pleitbezorging.

Een belangrijke prioriteit voor het regionale kantoor is ook het identificeren van mogelijkheden voor verdere ontwikkeling op regionaal niveau, onder meer door het opstellen van projecten met verschillende landen en regionale projecten. In maart 2022 lanceerde ASF een tweejarig project, gefinancierd door de Belgische Ontwikkelingssamenwerking – DGD, getiteld ‘Protecting Civic Space: a Public Interest Litigation Approach’. Het project bestrijkt drie landen in de regio en wil bijdragen tot de bevordering van de rechtsstaat in Oost-Afrika door het maatschappelijk middenveld te mobiliseren rond regionale instellingen, mechanismen en instrumenten actief op het vlak van mensenrechten.

In de toekomst wil het regionale kantoor ook de aanwezigheid van ASF op regionaal niveau in Oost-Afrika blijven versterken. Of het nu gaat om pleitbezorging, strategische geschillenbeslechting of andere engagementen met externe stakeholders, de inspanningen zullen in 2023 worden voortgezet om ervoor te zorgen dat het werk van ASF zichtbaar is en een impact heeft in de regio.

ASF in Kenya

General Context

Even if Kenya is consolidating its democratic institutions after a legacy of authoritarian rule, the country has had its share of politically instigated violence along ethnic lines. Following the post-election violence in 2007-2008, Kenya approved a new constitution in 2010 that enshrines perhaps one of the most exhaustive and forward-thinking Bills of Rights in the region and in the continent.

Since gaining independence from British colonial rule in 1963, Kenya  has experienced periods of political turmoil, autocratic rule and progress towards stability. Kenya plays a leading role in regional diplomacy and economic integration, particularly within the East African Community (EAC) and the African Union.

Access to Justice and Rule of Law

In Kenya, access to justice remains a challenge for a significant portion of the population. The justice sector in Kenya has been the subject of major reform efforts in recent years, including measures to improve the independence of the judiciary, the revamping of Kenya National Human Rights and Equality Commission  and measures to improve the effectiveness and accountability of the police and the office of the Director of Public Prosecutions (DPP).

Despite those reforms, the criminal justice system is still characterised by significant discretionary powers and challenges to the independence of the judiciary, which can lead to the criminalisation of poverty and the persecution of citizens. A majority of convicted prisoners are petty offenders, and trust in the courts remains low.

ASF’s Work in Kenya

With its diverse and dynamic population of approximately 53 million people, a rapidly evolving political landscape and strong economy, Kenya plays a pivotal role in the region. Kenya therefore serves as a critical hub for Avocats Sans Frontières (ASF) in its pursuit of promoting access to justice and human rights in East Africa. The organizationis planning to focuses on the following areas in Kenya:

  • Access to justice: ASF can provide legal aid to people who are unable to afford it, including victims of human rights abuses, marginalized groups, and people in detention.
  • Human rights monitoring: ASF is planning to monitor the human rights situation in Kenya and promote access to remedies.
  • Advocacy: ASF advocates for the protection of human rights in Kenya, including through direct advocacy with the government and awareness raising among the public.

Uitbouwen van de regionale benadering: regionale hubs

Dit artikel komt uit het jaarverslag 2022 van AdZG.

Om een actie uit te werken in de lijn van haar mandaat en aansluitend bij de specifieke behoeften van de context, steunt ASF op degelijke analyses van de problemen en uitdagingen in de landen waar ze actief is. Verankering in de plaatselijke realiteit is essentieel om over een gecontextualiseerde expertise te beschikken, strategische partnerschappen op lokaal niveau te ontwikkelen en relevante en kwalitatieve acties voor de lokale bevolking op te zetten.

Anderzijds stoppen de problemen die we aanpakken niet aan de grenzen en hebben ze vaak een transnationale dimensie.

Om aan deze vereisten te voldoen, ontwikkelt ASF nu al enkele jaren een regionale aanpak via haar regionale hubs in de Euro-mediterrane regio en in Oost-Afrika met kantoren in respectievelijk Tunis en Kampala.

Deze regionale hubs garanderen de nodige nabijheid voor de begunstigden van de acties en de lokale partners om de aanwezigheid van ASF in de regio te versterken. Ze bevorderen de ontwikkeling van de acties door voort te bouwen op bestaande expertise en netwerken.

De oprichting van deze hubs maakt ook deel uit van het decentralisatieproces van de organisatie. Een van hun functies is het versterken van de strategische dialoog tussen de verschillende kantoren en ervoor te zorgen dat het perspectief, de ervaringen en de expertise die op lokaal niveau worden ontwikkeld, worden verwerkt in de globale aanpak van ASF.

De beslissing om prioriteit te geven aan de oprichting van deze twee regionale hubs werd ingegeven door zowel interne als externe factoren:

  • De keuze om onze aanwezigheid te versterken in regio’s waar we onze meerwaarde, ons vermogen om de juiste stakeholders te mobiliseren en onze contacten met nationale en internationale stakeholders hebben aangetoond.
  • De aanwezigheid van een ASF-kantoor met aanzienlijke ervaring in de regionale context
  • De identificatie van transnationale kwesties

Belangrijkste functies van de hubs

  • Strategische ontwikkeling en begeleiding

De hubs zorgen voor ondersteuning en begeleiding van bestaande opdrachten, evenals voor de uitvoering van acties die in andere landen in de regio of op regionaal niveau worden ontwikkeld.

  • Expertise en kennis

De hubs produceren relevante en gecontextualiseerde expertise op basis van in het veld verzamelde gegevens en gekoppeld aan de belangenhartigingsstrategieën van de organisatie.     

  • Internationale belangenbehartiging en netwerkbegeleiding

De hub verleent ondersteuning aan de netwerken, waardoor ze een beroep kunnen doen op passende bijstand bij de ontwikkeling, opvolging en evaluatie van beïnvloedingsstrategieën. Terwijl nationale kwesties de bevoegdheid van de plaatselijke kantoren blijven, is de hub meer specifiek geïnteresseerd in het ondersteunen van netwerken op internationaal niveau om de ontwikkeling van overheidsbeleid te beïnvloeden.

  • Capaciteitsopbouw

Dit behelst capaciteitsopbouw voor landenteams in de regio op gebieden die functioneel zijn voor de ontwikkeling van interventiestrategieën en gebaseerd zijn op een zachte “peer reinforcement”-aanpak.

Deze versterkingsstrategie van de regionale dynamiek heeft haar nut bewezen in het eerste jaar van de oprichting van de regionale hubs:

  • Er lopen reeds regionale projecten in Oost-Afrika en de Euro-mediterrane regio.
  • Dit heeft maatregelen op regionaal niveau mogelijk gemaakt, zoals het Afrikaanse Hof voor de rechten van de mens en de volkeren in Arusha.
  • Zo kunnen we acties ontwikkelen in landen waar we geen permanent team hebben, zoals Tanzania of Kenia.
  • Rationalisering en bundeling van mensen en middelen door de oprichting van regionale functies, die acties in verschillende landen omvatten.