Algemene context
De Democratische Republiek Congo (DR Congo) is met bijna 111.000.000 inwoners het op een na grootste land van het Afrikaanse continent. Ondanks de, door de internationale gemeenschap, democratisch geachte verkiezingen in 2006 en 2011 heeft de DR Congo moeite om de cyclus van conflicten te doorbreken. In het oosten blijft de onveiligheid voortbestaan door toedoen van verschillende gewapende groepen die er al meer dan tien jaar ernstige en massale mensenrechtenschendingen begaan. Deze conflicten, gevoed door de winning van en illegale handel in natuurlijke hulpbronnen en in de hand gewerkt door endemische corruptie, dompelen de bevolking onder in een voortdurend klimaat van instabiliteit. Dit alles is dan weer de oorzaak van een ernstige humanitaire crisis. De conflicten en het geweld spreiden zich uit over de andere provincies van het land. Zo zijn de Kasaï-provincies al sinds midden 2016 het toneel van gewelddaden op grote schaal. In 2025 is het conflict geëscaleerd: gewapende groeperingen, met name de M23, hebben offensieven gelanceerd, waarbij ze onder meer Goma en Bukavu hebben veroverd, waardoor nog meer burgers op de vlucht zijn geslagen en de humanitaire crisis is verergerd.
Sinds eind 2016 verkeert de DRC in een politieke crisis omdat voormalig president Kabila aanbleef als staatshoofd, ondanks het feit dat zijn tweede en laatste ambtstermijn ten einde was gekomen. De vreedzame protesten die een democratische machtswisseling eisen, werden regelmatig en gewelddadig neergeslagen door de politie, het leger en de inlichtingendiensten. Deze voeren steeds vaker arrestaties en ontvoeringen uit, wat duidt op een ernstige inperking van de publieke ruimte.
Dit gespannen klimaat werd nog verergerd door een zeer onstabiele economische en sociale situatie. De DRC is hard getroffen door de gevolgen van de internationale economische crisis voor de prijzen van grondstoffen, waaronder mijnbouw- en houtkapbronnen, de belangrijkste bronnen van economische ontwikkeling van het land.
Op politiek vlak zijn er recentelijk spanningen ontstaan rond de uitvoerende macht, mensenrechten en het gebruik van nood- of belegeringsbevoegdheden. President Félix Tshisekedi, die nu aan zijn tweede ambtstermijn bezig is, wordt door het maatschappelijk middenveld en internationale organisaties aangespoord om misbruiken en willekeurige detenties aan te pakken en de democratische vrijheden te herstellen.
Justitiecontext
Ook al werden reeds vele inspanningen geleverd, toch staat de bevolking inzake rechtstoegang voor enorme obstakels. Tijdens de Staten-Generaal voor Justitie in 2015 werden talrijke uitdagingen geïdentificeerd. Deze zijn zowel van institutionele, structurele, materiële, financiële maar ook sociologische aard. Het nationale beleid voor de hervorming van justitie dat in mei 2017 werd aangenomen wil hier een antwoord op bieden.
Echter, het budget dat tot op vandaag is toegezegd voor justitie is nog steeds veel te beperkt. Dit maakt het justitieaanbod zwak en disfunctioneel. Gezien de immense oppervlakte van het land is er met betrekking tot het geografische bereik een acuut probleem. Bovendien is toegang tot een advocaat niet gegarandeerd. In afwezigheid van een functionerend en gesubsidieerd systeem van rechtsbijstand is de kostprijs van de diensten van een advocaat onbetaalbaar. Daarbij komt dat de meeste advocaten gebaseerd zijn in de grootstedelijke gebieden, waardoor de meerderheid van de Congolezen geen beroep kan doen op hun diensten.
Tot slot heeft de bevolking slechts een beperkte kennis van haar rechten en van de middelen om deze rechten uit te oefenen, vooral in rurale gebieden. Ze is ook in toenemende mate argwanend ten opzichte van de gerechtelijke instellingen, vooral vanwege latent corrupte justitieactoren, een zwakke uitvoering van gerechtelijke beslissingen maar ook vanwege de economische en sociale kost van gerechtelijke procedures. Bijgevolg blijven mensen in grote mate een beroep doen op traditionele autoriteiten om hun conflicten te op te lossen.
